Cách vẽ bánh chưng đơn giản nhất chỉ có 4 bước: vẽ một hình vuông, kẻ lạt buộc, vẽ nếp lá dong ở các góc, rồi tô màu. Bé mẫu giáo cầm bút sáp làm theo được, học sinh tiểu học vẽ thêm khối nghiêng cho có chiều sâu, còn thầy cô vẽ lên bảng lớp cũng chỉ mất vài phút. Vẽ xong chiếc bánh chưng, bạn thêm bánh tét, cành mai, cành đào, chữ “Xuân” là thành một bức tranh Tết.
Vẽ bánh chưng cần chuẩn bị gì?
- Giấy: giấy A4 hay giấy vẽ đều được. Bé nhỏ dùng tờ to, nét vẽ thoải mái hơn.
- Bút chì và tẩy: phác hình trước, vẽ hỏng chỗ nào tẩy chỗ đó; bé lớn muốn hình vuông thật vuông có thể dùng thêm thước.
- Màu: sáp màu, bút dạ hay màu nước tùy tay. Cần ít nhất 3 màu xanh lá (một đậm, một nhạt), vàng nhạt hoặc kem cho lạt, và một màu nâu hay đen để viền.
- Vẽ bảng: phấn trắng, phấn xanh lá, phấn vàng; phấn hồng, đỏ (nếu có) để dành cho hoa đào và chữ.
Cách vẽ bánh chưng từng bước như thế nào?
Bánh chưng thường gói vuông, bọc lá dong, buộc lạt giang, nên hình vẽ chỉ cần đủ 3 thứ ấy là ai nhìn cũng nhận ra. Làm lần lượt như bảng dưới, mỗi bước chồng lên bước trước.
| Bước | Vẽ gì | Mẹo nhỏ |
|---|---|---|
| 1. Hình vuông | Một hình vuông to giữa tờ giấy, góc hơi bo tròn | Chấm 4 điểm làm góc trước rồi nối lại, hình đỡ méo |
| 2. Lạt buộc | 2 dải dọc, 2 dải ngang, mỗi dải là 2 nét song song | Chia mỗi cạnh làm 3 phần, kẻ lạt ở 2 điểm chia |
| 3. Lá dong | Nếp gấp chéo ở 4 góc, vài đường gân lá mảnh | Mỗi góc chỉ một nét chéo ngắn là đủ |
| 4. Tô màu | Xanh đậm cho lá, vàng nhạt cho lạt, viền nâu hoặc đen | Tô lạt trước, tô lá sau để màu xanh không lem sang |
| 5. Hoàn thiện | Bóng đổ dưới đáy, vài tia sáng hay bông hoa quanh bánh | Bé nhỏ bỏ qua bước này cũng được |
Bước 1: vẽ hình vuông
Vẽ hình vuông to cỡ bàn tay người lớn giữa tờ A4. Nếu bé chưa kẻ thẳng được, người lớn chấm sẵn 4 góc cho bé nối. Góc vuông bo tròn nhẹ trông giống bánh thật hơn, vì lá gói ôm quanh bánh chứ không sắc cạnh.
Bước 2: kẻ lạt buộc
Kiểu vẽ quen thuộc là 2 lạt dọc, 2 lạt ngang, chia mặt bánh thành 9 ô như hình dấu thăng. Mỗi lạt vẽ bằng 2 nét song song cách nhau chừng nửa đốt ngón tay. Ở chỗ lạt dọc và lạt ngang bắt chéo, bạn tẩy đi một đoạn nét cho thấy sợi nào nằm trên. Nếu muốn vẽ nhanh, bạn kẻ 1 lạt dọc, 1 lạt ngang thành chữ thập cũng được.
Bước 3: vẽ nếp lá dong
Ở mỗi góc, kẻ một nét chéo ngắn từ đỉnh góc vào trong, đó là chỗ lá gấp. Trong vài ô, vẽ thêm một hai đường gân lá mảnh, chạy xiên. Đừng vẽ gân kín cả 9 ô, bánh sẽ rối mắt.
Bước 4: tô màu
Tô lạt màu vàng nhạt hoặc kem trước. Sau đó tô lá xanh đậm, chỗ gần lạt và gần mép tô đậm tay hơn, giữa ô nhẹ tay hơn để bánh có khối. Cuối cùng viền lại bằng bút nâu hoặc đen, nét viền đậm làm hình nổi hẳn lên.
Vẽ bánh chưng nhìn nghiêng có khối thế nào?
Học sinh lớp 4, lớp 5 hay muốn bánh trông “thật” hơn. Vẽ khối hộp dẹt là ra:
- Vẽ mặt trên là một hình thoi dẹt, rộng ngang gấp đôi chiều cao.
- Từ 3 góc trái, dưới, phải kẻ 3 nét thẳng xuống, dài bằng chừng một phần ba cạnh hình thoi, rồi nối đáy lại.
- Kẻ lạt trên mặt trên theo hướng các cạnh hình thoi, rồi kéo lạt vòng xuống 2 mặt bên.
- Tô mặt trên xanh sáng nhất, mặt bên trái xanh vừa, mặt bên phải xanh tối nhất. 3 sắc xanh khác nhau là khối hiện ra ngay.
Cách vẽ bánh chưng bánh tét cạnh nhau?
Bánh tét có hình trụ dài, gói lá chuối, khi ăn sẽ cắt thành từng khoanh tròn. Vẽ cạnh bánh chưng như sau:
- Thân bánh: một hình chữ nhật nằm ngang, hai đầu bo tròn hẳn như viên thuốc con nhộng. Chiều dài chừng gấp rưỡi đến gấp đôi cạnh bánh chưng, chiều cao bằng nửa cạnh bánh chưng.
- Lạt: 5–6 vòng lạt quấn dọc thân, cách đều nhau, thêm một lạt chạy ngang theo chiều dài bánh.
- Màu: lá chuối tô xanh lá sáng hơn lá dong một chút, 2 chiếc bánh đặt cạnh nhau mới khỏi lẫn màu.
- Khoanh bánh tét: vẽ phía trước một hai khoanh tròn, ngoài cùng là vòng xanh lá, trong là vòng trắng ngà, giữa là tròn vàng đỗ, chính giữa một miếng thịt hồng.
Bố cục dễ nhìn là bánh chưng đứng sau, hơi lệch trái; bánh tét nằm chéo phía trước bên phải; khoanh bánh ở dưới cùng. Đặt cả hai lên một chiếc mẹt tròn hay chiếc đĩa là tranh có chỗ đứng, không bị lơ lửng. Nếu bé tò mò bánh luộc thế nào, bài cách luộc bánh chưng có nồi, bếp, giờ luộc để kể cho bé nghe.
Dạy trẻ mầm non, tiểu học vẽ bánh chưng thế nào?
| Lứa tuổi | Bé tự làm | Người lớn đỡ một tay |
|---|---|---|
| Mầm non 3–4 tuổi | Tô màu xanh, dán dải giấy vàng làm lạt | Vẽ sẵn hình vuông, cắt sẵn dải giấy |
| Mầm non 5 tuổi | Nối chấm thành hình vuông, kẻ lạt chữ thập, tô màu | Chấm 4 góc, nhắc tô lạt trước |
| Lớp 1–3 | Tự vẽ đủ 4 bước, thêm bánh tét, cành hoa | Chỉ cách chia cạnh làm 3 để kẻ lạt |
| Lớp 4–5 | Vẽ bánh nhìn nghiêng có khối, tự bố cục cả bức tranh Tết | Góp ý bố cục, chỗ đặt chữ |
Vẽ xong, bạn cho bé kể: bánh này gói cho ai, ăn vào ngày nào. Khi bé hỏi vì sao bánh lại vuông, bạn có thể kể rằng theo dân gian, hình vuông tượng trưng cho đất, gắn với chuyện Lang Liêu.
Vẽ bánh chưng lên bảng lớp sao cho đẹp?
- Vẽ bánh to chừng một gang tay rưỡi trở lên, cuối lớp mới nhìn rõ.
- Phác hình vuông bằng phấn trắng thật mảnh, ưng rồi mới tô.
- Tô xanh bằng cạnh viên phấn nằm nghiêng cho màu phủ đều, rồi dùng đầu ngón tay xoa nhẹ. Lạt kẻ bằng phấn vàng sau cùng, đè lên lớp xanh.
- Viết chữ trước, vẽ hình sau, để chữ không bị chen. Bánh chưng để ở góc dưới, chừa phần giữa bảng cho bài học.
Bảng lớp chỉ là một góc; góc xuân, dây cờ giấy, câu đối viết tay và chuyện an toàn điện cho lớp mầm non đều có trong bài trang trí Tết lớp học.
Vẽ tranh Tết có bánh chưng, mai, đào thế nào?
4 bố cục này đều dựng từ chiếc bánh chưng vừa vẽ, chọn một cái rồi thêm thắt theo ý bé:
- Mâm bánh ngày Tết: bánh chưng, bánh tét trên mẹt tre; góc trên bên trái một cành đào hồng, góc trên bên phải một cành mai vàng. Hoa vẽ 5 cánh: đào cánh tròn, có khía nhỏ ở đầu cánh; mai cánh thuôn dài.
- Chữ “Xuân” và bánh chưng: viết chữ “Xuân” quốc ngữ thật to ở nửa trên, nét đưa mềm như thư pháp, tô đỏ hoặc vàng. Nửa dưới là bánh chưng và vài bông mai rơi.
- Câu đối Việt: 2 dải giấy đỏ dọc 2 mép tranh, chép câu quen thuộc “Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ / Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh”; ở giữa là bánh chưng, đĩa dưa hành.
- Cả nhà gói bánh: dành cho bé lớn. Vẽ mẹt lá dong, chậu gạo nếp, bát đỗ, một người mặc áo dài đang buộc lạt, bên cạnh là ông bà và con dê nhỏ của năm Đinh Mùi.
Tranh vẽ xong có thể gấp đôi thành tấm thiệp tặng ông bà; nếp gấp, chỗ viết lời chúc thế nào, bạn làm theo bài cách làm thiệp Tết bằng giấy. Còn cần ảnh bánh chưng, mai đào để bé nhìn mà vẽ theo, bạn mở bộ hình nền Tết 2027, có riêng một nhóm mâm cỗ, bánh chưng.
Vẽ bánh chưng hay bị lỗi gì?
- Bánh trông như món quà gói nơ: do lạt vẽ quá to, lại có nơ ở giữa. Lạt chỉ cần mảnh, không thắt nơ.
- Lạt lệch, ô to ô nhỏ: chấm điểm chia trên cả 4 cạnh trước khi kẻ.
- Màu xanh bệt, không có khối: tô đậm ở mép và sát lạt, nhạt dần vào giữa ô.
- Bánh chưng, bánh tét lẫn vào nhau: bánh tét dùng xanh sáng hơn, đặt chéo, có thêm khoanh cắt.
- Tranh trống trải: thêm mẹt, bóng đổ, vài cánh hoa rơi.
Nguồn, mở ngày 15/10/2026: Wikipedia tiếng Việt, mục Bánh chưng (hình vuông, lá dong, lạt giang, quan niệm hình vuông tượng trưng cho đất) và Bánh tét (hình trụ dài, lá chuối, cắt khoanh tròn).
