Xông đất là gì? Ý nghĩa, cách chọn người xông đất và điều nên tránh

Xông đất là tục coi người khách đầu tiên bước vào nhà sau thời khắc giao thừa là người mở đầu năm mới cho gia đình. Nhiều nơi gọi là xông nhà, có nơi ở Nam Bộ gọi là đạp đất. Tết Đinh Mùi 2027, giao thừa là đêm thứ Sáu 05/02 sang rạng sáng thứ Bảy 06/02/2027, nên người xông đất thường ghé trong ngày mùng 1, thứ Bảy 06/02.

Mình sẽ nói chuyện xông đất có ý nghĩa gì, mỗi vùng làm khác nhau ra sao, mời người xông đất thế nào cho nhẹ nhàng và mấy điều nên tránh. Xông đất là tập quán, là niềm tin dân gian, nên ở đây không có bảng hợp tuổi, cũng không hứa hẹn tài lộc gì cả.

Ý nghĩa của tục xông đất

Dân gian tin người đầu tiên bước vào nhà năm mới sẽ mang theo cái không khí cho cả năm: người vui tính, hiền hòa thì cả năm êm ấm. Vì thế nhiều nhà hẹn sẵn một người quen đến xông đất, chứ không để ai đến trước cũng được.

Nghĩ đơn giản thì xông đất là một cuộc hẹn đầu năm: có người đến chúc Tết, ngồi chuyện trò, lì xì cho bọn trẻ. Giữ được cái tinh thần ấy thì dù người đến là ai, sáng mùng 1 vẫn ấm cúng như thường.

Khác biệt giữa các vùng và các gia đình

• Cách gọi: hay gặp nhất là xông đất, xông nhà; một số nơi ở Nam Bộ gọi là đạp đất.
• Mời trước hay để tự nhiên: có nhà hẹn người từ trước Tết, có nhà cứ để khách đến tự nhiên.
• Tự xông nhà: có nhà để chủ nhà ra ngoài trước giao thừa, qua giao thừa thì quay về, thành người đầu tiên bước vào nhà.
• Không đặt nặng: nhiều gia đình trẻ, nhất là ở thành phố, giữ tục cho vui, chẳng kiêng khem gì.

Xông đất là một mắt xích trong chuỗi tục lệ từ đêm giao thừa sang sáng mùng 1. Muốn hiểu cả chuỗi thì đọc thêm giao thừa là gì và phong tục Tết Nguyên đán ba miền; lễ cúng sáng mùng 1 khấn thế nào thì có văn khấn mùng 1 Tết.

Có cần chọn tuổi xông đất năm 2027?

Tùy nhà. Nhiều nhà vẫn nhờ người lớn trong họ xem tuổi, chọn người hợp tuổi với chủ nhà và tránh tuổi xung, vì tin người bước vào đầu tiên mang “vía” cho cả năm. Mỗi sách, mỗi người xem lại tính một kiểu, nên ở đây không lập bảng tuổi xông đất 2027. Nhà mình năm nào cũng xem tuổi thì cứ hỏi đúng người vẫn xem giúp.

Không câu nệ chuyện tuổi xông đất thì có một gợi ý dễ nhớ của nhà nghiên cứu Nguyễn Phúc Giác Hải, đăng trên báo Tuổi Trẻ: người xông đất tốt là người “mà bạn cảm thấy sung sướng khi đón họ, bất kể tuổi nào!”. Chọn ai, nhờ thế nào thì xem tiếp phần chọn người xông đất theo cách nhẹ nhàng.

Chọn người xông đất theo cách nhẹ nhàng

Để xông đất đầu năm, người ta hay chọn người vui tính, hòa nhã, nhà cửa êm ấm; có nhà còn xem thêm tuổi theo cách tính riêng. Ngoài mấy chuyện ấy, có vài điều rất đời thường nên nghĩ tới:

• Người thân quen, ở gần, đến đúng giờ được mà không phải bỏ dở việc nhà họ.
• Nhờ trước vài hôm, nói rõ giờ đến, và để người ta thoải mái từ chối.
• Đừng chọn ai chỉ vì người ta chức cao hay giàu có; cái cả nhà nhớ là buổi sáng hôm ấy vui thế nào.
• Khách đến sáng sớm mùng 1 thì mời chén trà, miếng bánh; đừng giữ lại lâu hay ép uống rượu.

Được mời xông đất thì chuẩn bị gì?

Được mời xông đất mà chưa nghĩ ra câu chúc thì mượn vài câu trong lời chúc Tết ông bà, cha mẹ; còn phong bao nên để bao nhiêu thì xem lì xì bao nhiêu là hợp lý.

Những điều nên tránh khi xông đất

• Đừng nài ép ai nhận lời xông đất, và cũng đừng trách vị khách lỡ đến trước người đã hẹn.
• Nhiều nơi quan niệm nhà đang có tang thì tránh đi xông đất nhà người khác; khách từ chối vì lý do này thì gia chủ nên thông cảm.
• Lúc chúc Tết thì tránh chuyện buồn, chuyện than thở, chuyện nợ nần.
• Đêm giao thừa với sáng mùng 1 đường sá có khi rất đông; đã uống rượu bia thì đừng cầm lái, nhờ người khác đưa đón. Phạt bao nhiêu thì bài nồng độ cồn ngày Tết có ghi cụ thể.

Mấy điều kiêng khác đầu năm, như quét nhà, cho lửa hay vay mượn, được gom lại trong bài kiêng kỵ ngày Tết.

Các mốc Tết 2027 cần nhớ khi hẹn xông đất

Tháng Chạp năm Bính Ngọ chỉ có 29 ngày, nên năm nay không có ngày 30 Tết. Các mốc âm dương đầy đủ nằm trong bài Tết 2027 là ngày nào; xem xong thì hẹn luôn giờ xông đất cùng lịch đi chúc Tết họ hàng.