Khai bút đầu năm là lần đầu cầm bút viết trong năm mới, thường vào sáng mùng 1 Tết hoặc mấy ngày đầu xuân, để ghi ra điều mình mong và việc mình định làm. Xưa đây là nếp của thầy đồ, học trò, người làm chữ nghĩa. Bây giờ ai khai bút cũng được: học sinh viết mục tiêu học tập, người đi làm viết kế hoạch, ông bà, bố mẹ viết lời chúc cho con cháu. Tết Đinh Mùi 2027, mùng 1 rơi vào thứ Bảy 06/02/2027.
Khai bút xong, nhiều gia đình còn đi xin chữ: chữ “An”, chữ “Phúc” viết bằng bút lông trên giấy đỏ, chữ quốc ngữ nên ai đọc cũng hiểu. Hội chữ xuân 2027 chưa có lịch, nên mục cuối lấy mốc Tết 2026 để bạn ước chừng.
Khai bút đầu năm có ý nghĩa gì?
Sách Lễ tục trong gia đình người Việt của Bùi Xuân Mỹ giải thích khai bút là năm mới cầm bút viết lần đầu. Toan Ánh kể: nhà văn, nhà thơ xưa khai bút ngày Nguyên đán, bày bút, nghiên, mực, giấy, đốt trầm rồi mới viết; thầy đồ, học trò viết thơ, câu đối, mong cả năm học hành tấn tới.
Ông bà mình hay nói “nét chữ nết người”, nên chữ đầu năm thường được viết chậm, nắn nót. Tiến sĩ Lê Hồng Phước (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM) cho rằng cái lõi của tục này là trọng chữ nghĩa, quý việc học; hãy viết điều mình thật lòng mong. Bây giờ một cây bút, một tờ giấy là đủ.
Khai bút đầu năm vào ngày nào, giờ nào?
Nhiều gia đình khai bút sáng mùng 1, lúc cả nhà còn quây quần, chưa đi chúc Tết. Có nhà để sang mùng 2, mùng 3, hoặc chờ buổi học, buổi làm đầu tiên sau Tết; ngày nào là tùy nhà. Việc chọn giờ cũng tương tự. Xem giờ theo lối dân gian cũng được, miễn đừng thần bí hóa: chọn giờ chỉ để mình nghiêm túc hơn với việc sắp viết.
| Ngày Tết 2027 | Thứ, ngày dương lịch | Hợp với ai |
|---|---|---|
| Mùng 1 Tết | Thứ Bảy, 06/02/2027 | Cả nhà, viết lúc sáng sớm trước khi đi chúc Tết |
| Mùng 2 Tết | Chủ nhật, 07/02/2027 | Gia đình bận cúng, đón khách ngày mùng 1 |
| Mùng 3 Tết | Thứ Hai, 08/02/2027 | Học sinh, sinh viên, ngày dân gian gọi là “mùng ba Tết thầy” |
| Ngày đi làm lại | Thứ Năm, 11/02/2027 (công chức nghỉ Tết 04–10/02) | Người đi làm, viết vào sổ công việc ngay buổi đầu |
Khai bút đầu năm nên viết gì?
- Học sinh, sinh viên: 1–2 mục tiêu nhỏ, đo được, kiểu “mỗi tối đọc 20 trang sách” hay “học kỳ II lên điểm Toán”. Viết tay, nắn nót, rồi dán ở góc học tập cho ngày nào cũng thấy.
- Người đi làm: 3 việc lớn trong năm, việc nào cũng có hạn, chẳng hạn “xong chứng chỉ tiếng Anh trước tháng 6”. Nhớ 4 chữ: viết ít nhưng rõ.
- Viết lời chúc: vài dòng viết tay tặng ông bà, bố mẹ, hay để con cháu đọc khi đến mừng tuổi. Nếu chưa nghĩ ra câu nào, bạn mượn ý trong bài lời chúc Tết 2027 rồi sửa lại theo giọng nhà mình.
- Viết một chữ hay một cặp câu đối: chữ “An”, “Cần”, “Tâm” bằng bút lông hoặc bút dạ to nét. Muốn tự đặt câu đối tiếng Việt, cách cho vế trên, vế dưới đối nhau đúng thanh có ở bài câu đối Tết.
Viết xong, bạn kẹp vào sổ hay ghim lên bàn, cuối năm lấy ra xem việc nào đã làm được. Tự khai bút rồi vẫn đi xin chữ được; Tiến sĩ Lê Hồng Phước cho rằng 2 việc bổ sung cho nhau.
Xin chữ thư pháp quốc ngữ đầu năm: chọn chữ gì?
Nhiều người xin chữ quốc ngữ viết theo lối thư pháp; chữ hay được xin là Phúc, Lộc, Thọ, An, Tài. Người có tuổi thường xin Phúc, Thọ; người buôn bán xin Tín, Tài, Lộc; học trò xin Trí, Tuệ, Thành, Đạt.
| Chữ | Ý mong | Hợp với |
|---|---|---|
| Phúc | Điều tốt lành, phúc đức cho cả nhà | Tặng ông bà, bố mẹ; treo phòng khách |
| Lộc | Làm ăn thuận, có của ăn của để | Nhà buôn bán, vừa mở cửa hàng |
| Thọ | Sống lâu, mạnh khỏe | Mừng ông bà, người lớn tuổi |
| An | Bình an, yên ổn | Nhà có người đi làm xa, người ốm mới khỏe |
| Tâm | Giữ tấm lòng tử tế | Người làm nghề dạy học, chữa bệnh, phục vụ |
| Nhẫn | Kiên nhẫn, biết nhịn | Người hay nóng vội, đang qua chuyện khó |
| Trí, Tuệ | Sáng dạ, học giỏi | Học sinh, người sắp thi |
| Tín | Giữ chữ tín, nói là làm | Người buôn bán, làm dịch vụ |
| Cần | Chăm chỉ, bền bỉ | Người lao động, học trò |
Khi xin chữ, bạn kể với ông đồ tuổi mình, việc đang làm, điều đang mong, rồi nhờ giảng nghĩa chữ trước khi mang về. Chữ treo bàn thờ cần được đọc kỹ, hỏi nghĩa cho rõ rồi mới treo.
Xin chữ ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám và hội chữ xuân thế nào?
Ở Hà Nội, Hội chữ Xuân mở ở không gian Hồ Văn và khu Nội tự, thuộc khu di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Năm Bính Ngọ 2026, hội mở từ 24 tháng Chạp năm Ất Tỵ đến 13 tháng Giêng năm Bính Ngọ, tức từ 11/02 đến 01/03/2026, từ 8h đến 22h mỗi ngày, theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. Đến ngày 06/11/2026, lịch Hội chữ Xuân Đinh Mùi 2027 chưa công bố.
Trong Văn Miếu những ngày đầu năm cũng có ông đồ ngồi cho chữ. Ngày đông người, bạn nên đi sớm vì có khi phải xếp hàng chờ khá lâu.
Ở TP.HCM, dịp Tết thường có phố ông đồ trong các lễ hội Tết, một số chùa cũng mở gian cho chữ. Địa điểm và ngày mở năm 2027 bạn chờ nơi tổ chức thông báo.
- Hỏi giá giấy, giá chữ trước khi ông đồ đặt bút.
- Mấy ngày đầu năm chỗ xin chữ thường phải xếp hàng; lấy số rồi đi dạo một vòng, đừng chen vào lều.
- Chờ mực khô hẳn rồi mới cuộn, cuộn tròn chứ đừng gấp, khỏi gãy nét.
Văn Miếu là di tích, lại là chỗ thờ tự; ăn mặc, xếp hàng ở chỗ đông ra sao, bài đi lễ đầu năm đã kể từng việc. Định ghép xin chữ vào một ngày dạo phố, bạn lấy lịch trình sáng Văn Miếu, chiều Hồ Gươm trong bài du xuân Hà Nội 2027. Với những nếp đầu năm khác như chúc Tết, mừng tuổi, xông đất, bạn đọc tiếp ở phong tục Tết Nguyên đán.
Nguồn, mở ngày 06/11/2026: Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, trang Thăng Long (Hội chữ Xuân Bính Ngọ 2026).
