Mâm cỗ Tết miền Bắc theo lệ thường có 4 bát 4 đĩa: bát là các món canh như canh măng, canh bóng, canh miến; đĩa là gà luộc, giò lụa, nem rán, xôi gấc, ăn kèm bánh chưng, dưa hành và đĩa nộm. Nhà nào làm cỗ to thì nâng lên 6 bát 6 đĩa, thậm chí 8 bát 8 đĩa.
Tư liệu của Thông tấn xã Việt Nam giải thích lệ 4 bát 4 đĩa của cỗ Tết miền Bắc tượng trưng cho tứ trụ, bốn mùa, bốn phương; cỗ 6 hay 8 bát đĩa thì mang ý phát lộc, phát tài. Còn món cụ thể thì mỗi nhà một khác. Bảng trong bài gom những món hay gặp nhất, kèm mẹo làm sẵn cho mấy ngày Tết đỡ đứng bếp.
Mâm cỗ Tết miền Bắc gồm những món gì?
| Nhóm | Món thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bát (món nước) | Canh măng lưỡi lợn hoặc măng hầm chân giò | Măng khô ngâm trước 3–4 ngày cho mềm |
| Bát | Canh bóng thả | Bóng bì, su hào, cà rốt, nấm, giò sống viên |
| Bát | Canh miến | Miến dong nấu lòng gà hoặc nấm |
| Bát | Canh mọc hoặc chim hầm | Tùy nhà, cỗ đơn giản có thể bỏ |
| Đĩa | Gà luộc | Gà trống luộc nguyên con, dâng cúng rồi chặt |
| Đĩa | Giò lụa, giò thủ hoặc thịt đông | Thịt đông là món của những ngày rét |
| Đĩa | Nem rán | Rán sơ trước Tết, rán lại khi ăn |
| Đĩa | Xôi gấc | Màu đỏ may mắn, thường đặt cạnh gà |
| Đi kèm | Bánh chưng, dưa hành, nộm, rau xào | Dưa hành, nộm giúp đỡ ngán |
Mấy món chính đều có bài hướng dẫn riêng: luộc gà cúng, nấu xôi gấc, nem rán, giò thủ, thịt đông, gói bánh chưng và muối dưa hành. Bát canh măng có bài riêng là canh măng hầm chân giò; bánh chưng luộc bao lâu thì xem cách luộc bánh chưng.
Cách bày mâm cỗ Tết miền Bắc
- Đĩa gà hoặc đĩa bánh chưng đặt giữa mâm, đĩa xôi gấc để cạnh gà.
- Bát canh xếp xen giữa các đĩa, ai ngồi chỗ nào cũng với tới.
- Dưa hành, nộm, bát muối tiêu chanh với nước chấm thì để quanh rìa mâm.
- Mâm cỗ dâng lên bàn thờ trước; đợi hương cháy chừng hai phần ba thì hạ xuống, cả nhà ngồi vào ăn.
Đừng nhầm mâm cỗ ngày Tết với mâm cúng đêm giao thừa nhé: đêm giao thừa có lễ ngoài trời và lễ trong nhà, còn mâm cỗ là bữa chính của mấy ngày đầu năm. Đêm ấy cúng những gì thì xem bài mâm cúng giao thừa.
Làm sẵn món nào trước Tết?
| Thời điểm | Việc nên làm |
|---|---|
| Khoảng 1 tuần trước | Muối dưa hành, để kịp chua vàng |
| 3–5 ngày trước | Ngâm măng khô; cuốn nem, rán sơ rồi cấp đông |
| 2–3 ngày trước | Gói và luộc bánh chưng; làm giò thủ, thịt đông để ngăn mát |
| Sáng hôm cúng | Luộc gà, đồ xôi, nấu canh, rán lại nem |
Mâm cỗ gọn cho nhà ít người
Nhà ít người vẫn giữ được lệ 4 bát 4 đĩa, chỉ cần nấu ít đi: một bát canh măng, một bát canh bóng, một bát miến, một bát canh rau, cộng bốn đĩa gà, giò, nem, xôi. Giò lụa thì mua sẵn cho nhẹ việc, dồn sức làm món cả nhà thích nhất. Mâm cỗ vừa đủ ăn trong ngày vẫn hơn nấu thật nhiều rồi đổ bỏ.
Bảo quản đồ ăn sau bữa cỗ
- Đồ mặn đừng để ngoài quá 2 giờ. Chia ra hộp nhỏ, để nguội bớt rồi cất ngăn mát.
- Gà luộc, giò, thịt đông cất ngăn mát thì ăn trong 3–4 ngày. Canh thì hâm sôi lại rồi hẵng ăn.
- Bánh chưng ăn không hết thì cất theo cách trong bài bảo quản bánh chưng.
Mỗi miền một kiểu mâm: miền Nam chuộng món kho với bánh tét (xem mâm cỗ Tết miền Nam), miền Trung nhiều món ngâm mắm (xem mâm cỗ Tết miền Trung). Còn muốn chia món cho đủ cả kỳ nghỉ thì đã có thực đơn 3 ngày Tết. Công thức từng món cùng các món ăn ngày Tết khác nằm trong chuyên mục ẩm thực. Cả ba mâm đặt cạnh nhau trong một bảng thì có ở bài mâm cỗ Tết 3 miền.
