Mâm cỗ Tết miền Nam thường có thịt kho hột vịt (thịt kho tàu), canh khổ qua nhồi thịt, bánh tét, củ kiệu tôm khô, lạp xưởng, chả giò và gà luộc; vị thiên về ngọt béo, ăn kèm dưa chua cho đỡ ngán. Món nào cũng gửi một lời mong đầu năm, như bát canh khổ qua là mong cái khổ năm cũ qua đi.
Mấy món trong bài này dựa theo những món cỗ Tết quen của người miền Nam mà nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vĩ từng nhắc trong một bài trên báo VietNamNet, kèm cách chuẩn bị cho gọn với nhà bây giờ. Mỗi vùng Nam Bộ, mỗi nhà lại có món riêng, nên cứ xem đây là cái khung để chọn, thích thì thêm, không thì bớt.
Mâm cỗ Tết miền Nam gồm những món gì?
| Món | Đặc điểm, ý nghĩa |
|---|---|
| Thịt kho hột vịt | Thịt ba chỉ kho nước dừa với trứng, nấu một nồi ăn được vài ngày |
| Canh khổ qua nhồi thịt | Mong những vất vả năm cũ sẽ qua |
| Bánh tét | Nhân đậu xanh thịt mỡ, có bản chay; ăn với dưa kiệu |
| Củ kiệu tôm khô, dưa món | Chua ngọt, giòn, giúp đỡ ngán món béo |
| Lạp xưởng | Chiên hoặc nướng, cắt lát ăn với dưa |
| Chả giò | Cùng họ với nem rán miền Bắc, vỏ bánh tráng giòn |
| Gà luộc | Gà trống dâng cúng, sau đó xé phay trộn gỏi hoặc chặt chấm muối tiêu chanh |
| Gỏi ngó sen tôm thịt | Món trộn thanh mát, làm trong ngày |
Muốn tự nấu thì mấy món chính đều có bài riêng: thịt kho tàu, canh khổ qua nhồi thịt, gói bánh tét, củ kiệu chua ngọt, chả giò và luộc gà cúng.
Bày mâm cỗ và mâm ngũ quả kiểu Nam Bộ
- Nồi thịt kho với bát canh khổ qua thường nằm giữa mâm; bánh tét cắt khoanh xếp riêng một đĩa. Bàn tiếp khách ngày Tết ở nhiều nhà trong Nam còn có đĩa mứt dừa non tự sên. Mứt gừng, mứt tắc, mứt bí thì có ở bài cách làm mứt Tết.
- Củ kiệu, dưa món, lạp xưởng để gần nhau cho tiện gắp ăn kèm; chén nước mắm, muối tiêu chanh thì để ở rìa. Nhà không có sân phơi mà muốn tự làm lạp xưởng thì xem cách làm lạp xưởng bằng nồi sấy.
- Trên bàn thờ, nhiều nhà bày mâm ngũ quả có mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, gọi vui là “cầu vừa đủ xài”, thêm cặp dưa hấu ruột đỏ. Chọn quả thế nào cho đẹp thì xem bài mâm ngũ quả ngày Tết.
Chuẩn bị trước để đỡ vất vả
| Thời điểm | Việc nên làm |
|---|---|
| 2–3 tuần trước | Làm củ kiệu để kịp ngấm; mua lạp xưởng, tôm khô |
| 3–4 ngày trước | Gói và luộc bánh tét, treo nơi thoáng |
| 1–2 ngày trước | Kho nồi thịt, cuốn chả giò rán sơ |
| Sáng hôm cúng | Nấu canh khổ qua, luộc gà, trộn gỏi |
Thịt kho để qua ngày thì phải cất ngăn mát, ăn tới đâu múc ra hâm sôi kỹ tới đó, đừng để nguyên nồi trên bếp qua nhiều bữa. Canh khổ qua thì nấu vừa đủ ăn trong ngày thôi.
Mâm cỗ miền Nam khác miền Bắc ở đâu?
Mâm cỗ miền Bắc theo lệ 4 bát 4 đĩa, nổi bật có canh măng, canh bóng, giò lụa, xôi gấc với bánh chưng. Mâm miền Nam ít món canh cầu kỳ hơn, nhiều món kho với dưa chua, và bánh tét thế chỗ bánh chưng. Số món trong Nam cũng thoải mái hơn: nhà đông thì nấu thêm, nhà ít người thì bớt đi.
Hai kiểu mâm còn lại nằm ở bài mâm cỗ Tết miền Bắc và mâm cỗ Tết miền Trung. Cần chia món cho cả mấy ngày nghỉ thì có thực đơn 3 ngày Tết. Muốn so cả ba mâm trong một bảng thì xem mâm cỗ Tết 3 miền.
