Mâm cúng giao thừa của nhiều nhà Việt gồm hai lễ: lễ ngoài trời để tiễn năm cũ, đón năm mới, và lễ trong nhà mời tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu. Lễ vật quen thuộc là hương, hoa, đèn nến, trầu cau, rượu, nước, xôi và gà luộc; tùy vùng, tùy nếp nhà mà thêm bánh chưng hay bánh tét, thêm mâm ngũ quả.
Tết Đinh Mùi 2027, giao thừa rơi vào lúc đêm thứ Sáu 05/02 chuyển sang thứ Bảy 06/02/2027. Tháng Chạp năm Bính Ngọ chỉ có 29 ngày, nên năm nay cúng giao thừa vào đêm 29 Tết. Phần lễ vật mâm cúng giao thừa và chuyện mỗi miền mỗi khác trong bài này dựa theo lời một nhà nghiên cứu văn hóa trong bài của báo Thanh Niên. Đó là nếp thường gặp thôi, nhà bạn quen cúng thế nào thì cứ theo thế ấy.
Cúng giao thừa ngoài trời và trong nhà khác nhau thế nào?
| Lễ | Ý nghĩa theo tập quán | Thứ tự |
|---|---|---|
| Ngoài trời (lễ Trừ tịch) | Tiễn năm cũ, đón năm mới; theo quan niệm dân gian là tiễn vị thần cai quản năm cũ và đón vị thần của năm mới | Làm trước, sát thời khắc giao thừa |
| Trong nhà | Mời tổ tiên về đón Tết, cầu một năm bình an cho gia đình | Làm sau lễ ngoài trời |
Lễ giao thừa ngoài trời và lễ trong nhà, nhiều nhà gọi gọn là cúng trời và cúng gia tiên. Ở chung cư hay nhà không có sân thì người ta hay đặt mâm ngoài trời ở ban công, trước cửa, có nhà gộp luôn hai lễ cho gọn. Mỗi nhà một cách, chẳng có gì sai.
Cúng giao thừa lúc mấy giờ?
Năm nay giao thừa rơi vào đêm thứ Sáu 05/02 sang rạng sáng thứ Bảy 06/02/2027. Nhiều nhà bày lễ từ khoảng 23 giờ rồi thắp hương sát 0 giờ, đúng lúc năm cũ chuyển sang năm mới. Từ 23 giờ đến 1 giờ sáng là giờ Tý, người xưa tính là giờ mở đầu một ngày mới, nên lễ giao thừa thường gói trong khung giờ ấy. Lễ ngoài trời làm trước, xong mới vào cúng trong nhà.
Nhà có ông bà lớn tuổi hay con nhỏ không thức khuya được thì nhiều nhà cúng giao thừa sớm hơn trong buổi tối, cả nhà bàn với nhau là được.
Mâm cúng giao thừa ngoài trời gồm những gì?
- Phần cơ bản: hương, đèn hoặc nến, hoa tươi, trầu cau, rượu, nước sạch, đĩa muối gạo.
- Phần mặn: quen nhất là đĩa xôi với con gà trống luộc. Muốn luộc gà cúng da vàng, không nứt hay nấu xôi gấc đỏ đẹp thì mỗi món có một bài hướng dẫn riêng.
- Mâm đầy đặn hơn: thêm bánh chưng hoặc bánh tét, giò chả, đĩa trái cây. Nhà nào tự làm lấy thì có sẵn cách làm giò thủ và cách làm nem rán.
Mâm cúng giao thừa ngoài trời đặt trên một cái bàn nhỏ, chân chắc, quay ra phía trước nhà. Năm nay định tự gói bánh cúng thì xem cách gói bánh chưng bằng khuôn hoặc cách gói bánh tét.
Mâm cúng giao thừa trong nhà gồm những gì?
Lễ giao thừa trong nhà bày trên bàn thờ gia tiên: mâm ngũ quả, hương hoa, trầu cau, muối gạo, trà, rượu và một mâm cỗ mặn hay cỗ chay tùy nếp nhà. Mâm cỗ cứ nấu những món cả nhà ăn được sau khi hạ lễ, đừng bày nhiều quá rồi bỏ phí.
Chọn quả, bày quả thế nào thì đọc bài mâm ngũ quả ngày Tết. Nhà cúng chay thì lấy ý từ thực đơn chay ngày Tết.
Mâm cúng giao thừa ba miền khác nhau ra sao?
| Miền | Món thường gặp trên mâm cỗ |
|---|---|
| Miền Bắc | Bánh chưng, xôi gấc, gà luộc, nem, bát canh |
| Miền Trung | Bánh chưng hoặc bánh tét, gà, giò lụa, miến, cá kho |
| Miền Nam | Bánh tét, thịt kho trứng, canh khổ qua, mứt gừng, dưa hấu |
Những món kể trong mâm cúng giao thừa từng miền là những món thường gặp mà TS Dương Hoàng Lộc (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM) nêu làm ví dụ, chứ không phải thực đơn cố định. Nhà gốc Bắc sống ở TP.HCM vẫn giữ mâm cỗ quê, hoặc pha cả hai kiểu cũng được. Hai món tiêu biểu của hai miền đều có bài hướng dẫn: cách làm thịt đông của mâm cỗ miền Bắc và canh khổ qua nhồi thịt của mâm cơm miền Nam.
Sau đêm giao thừa, mâm cỗ mấy ngày đầu năm của từng miền, món gì, bày ra sao, thì mỗi miền một bài: mâm cỗ Tết miền Bắc, miền Trung và miền Nam.
Chuẩn bị mâm cúng gọn và an toàn
- Chia việc từ chiều 29 Tết: nấu xôi, luộc gà từ sớm, tối đến chỉ việc hâm lại rồi bày.
- Giờ cúng: nhiều nhà cúng sát giờ giao thừa. Khỏi phải chạy theo mấy bảng “giờ đẹp” không rõ ai soạn; chọn giờ hợp nếp nhà và vừa sức ông bà là được.
- Lửa và hương: để nến, bát hương xa rèm cửa, cành khô và đồ dễ cháy. Hương còn cháy thì phải có người trông, nhất là ngoài ban công lộng gió.
- Đốt vàng mã: nhà nào giữ tục này thì đốt vừa phải, trong chậu, ở chỗ được phép đốt; chung cư thường có quy định riêng. Chuyện hóa vàng được kể kỹ hơn ở bài hóa vàng ngày Tết.
Văn khấn thì mỗi vùng, mỗi sách chép một kiểu. Nhà bạn cứ dùng bản người lớn vẫn đọc, hoặc khấn ngắn bằng lời của mình cũng được. Nếu cần bài khấn cho cả lễ ngoài trời lẫn trong nhà năm nay, có kèm bản ngắn, bạn xem văn khấn giao thừa 2027.
Sau lễ giao thừa
Hương tàn thì hạ lễ, cả nhà ngồi ăn chút gì đó rồi chúc nhau năm mới. Nhiều nhà còn giữ tục xông đất: người khách đầu tiên bước qua cửa sau giao thừa được coi là người mở đầu năm mới cho cả nhà. Giao thừa có ý nghĩa gì thì bài giao thừa là gì kể rõ hơn. Sáng mùng 1 cúng thần linh, gia tiên thì lời khấn nằm trong bài văn khấn mùng 1 Tết.
.jpg){kind=link}